Copyright

Copyright (Bản quyền tác giả) là gì?

Copyright (bản quyền tác giả) là một thuật ngữ pháp lý mô tả tập hợp các quyền mà pháp luật trao cho tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học do chính họ sáng tạo ra. Theo định nghĩa của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), đây là các quyền độc quyền cho phép chủ sở hữu kiểm soát việc sử dụng và khai thác tác phẩm của mình.

Trong hệ sinh thái sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được xem là “viên gạch nền móng”, bởi nó chính là thứ tạo ra tài sản vô hình có thể được cấp phép (license), từ đó hình thành mối quan hệ giữa bên cấp phép (licensor) và bên nhận phép (licensee), cũng như dòng tiền royalty. UNESCO cũng khẳng định quyền tác giả áp dụng cho “mọi sản phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật, bất kể hình thức hoặc phương tiện thể hiện”.

Bản chất và Đối tượng được bảo hộ

Không phải mọi thứ đều được bảo hộ bởi quyền tác giả. Để được bảo hộ, một tác phẩm phải đáp ứng hai điều kiện chính:

1. Tính nguyên gốc: Tác phẩm phải là kết quả lao động sáng tạo của chính tác giả, không sao chép từ người khác.
2. Được định hình: Ý tưởng phải được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định (ví dụ: viết ra trên giấy, vẽ trên toan, ghi âm lại, lưu trong tệp máy tính).

Quyền tác giả không bảo hộ ý tưởng, mà chỉ bảo hộ cách thể hiện của ý tưởng đó.

Các đối tượng bảo hộ phổ biến bao gồm:

• Tác phẩm văn học: Sách, truyện, thơ, bài báo…
• Tác phẩm nghệ thuật: Tranh vẽ, ảnh chụp, tác phẩm điêu khắc, kiến trúc…
• Tác phẩm âm nhạc: Ca khúc (cả nhạc và lời), bản hòa âm phối khí…
• Tác phẩm nghe nhìn: Phim điện ảnh, chương trình truyền hình, video game…
• Chương trình máy tính và cơ sở dữ liệu.

Hai nhóm quyền cốt lõi

Luật pháp hầu hết các quốc gia chia quyền tác giả thành hai “rổ” quyền chính:

1. Quyền kinh tế

Đây là các quyền liên quan đến việc khai thác thương mại tác phẩm, cho phép tác giả thu lợi nhuận. Các quyền này có thể được chuyển nhượng, bán hoặc cấp phép cho người khác.

• Quyền sao chép: Độc quyền tạo ra các bản sao của tác phẩm.
• Quyền phân phối: Độc quyền bán hoặc chuyển giao các bản sao đó cho công chúng.
• Quyền biểu diễn/trình diễn công cộng: Độc quyền trình diễn tác phẩm (vở kịch, bản nhạc) trước công chúng.
• Quyền truyền đạt tới công chúng: Độc quyền phát sóng tác phẩm qua radio, truyền hình, internet…
• Quyền làm tác phẩm phái sinh: Độc quyền tạo ra tác phẩm mới dựa trên tác phẩm gốc (ví dụ: dịch một cuốn sách, chuyển thể tiểu thuyết thành phim).

2. Quyền nhân thân

Đây là các quyền gắn liền với danh dự và mối liên hệ tinh thần của tác giả với tác phẩm, thường không thể chuyển nhượng.

• Quyền đứng tên: Quyền được ghi tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng.
• Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm: Quyền phản đối việc cắt xén, sửa đổi, xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
• Quyền công bố: Quyền tự quyết định việc công bố tác phẩm của mình lần đầu tiên ra công chúng.

Từ khóa liên quan

• Trademark (Nhãn hiệu)
• Trade Secret (Bí mật Thương mại)
• Patent (Bằng sáng chế)
• Industrial Design (Kiểu dáng Công nghiệp)