Derivative Works

Derivative works (Tác phẩm phái sinh) là gì?

Derivative works (tác phẩm phái sinh) được quy định là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác. (Luật Sở hữu trí tuệ 2022)

Ví dụ thực tế có thể kể đến Le Petit Prince (Hoàng Tử Bé) là một IP sở hữu derivative works đa dạng. Trong 30 năm qua, IP Hoàng Tử Bé đã được cấp phép, phái sinh và khai thác thương mại sang nhiều ngành hàng như games, đồ chơi, văn phòng phẩm, vật dụng hàng ngày, thời trang & phụ kiện…

Xuất phát từ cốt truyện và minh họa của IP gốc, các tác phẩm phái sinh của Hoàng Tử Bé đã khai thác và làm nổi bật hệ thống tài sản hình ảnh giàu tính nhận diện: từ mái tóc vàng, chiếc khăn bay trong gió, bông hồng kiêu hãnh, chú cáo nhỏ khôn ngoan cho đến hành tinh B612, thông qua một góc nhìn sáng tạo mới, phù hợp với thị hiếu của khách hàng đương đại.

Tác phẩm phái sinh trong hợp đồng IP Licensing

Trong hợp đồng IP Licensing, quyền làm tác phẩm phái sinh thường thuộc nhóm phạm vi quyền được cấp phép (Scope of Licensed Rights). Quyền này nhằm xác định mức độ mà bên được cấp phép (licensee) được phép sáng tạo, cải biến hoặc phát triển dựa trên IP gốc. Việc có hoặc không có quyền làm tác phẩm phái sinh ảnh hưởng trực tiếp đến phạm vi khai thác và sử dụng IP trong thực tiễn.

Bảo hộ tác phẩm phái sinh

Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, do tác giả làm tác phẩm phái sinh trực tiếp sáng tạo, được sự cho phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả tác phẩm gốc.

Vai trò của Derivative Works trong IP Licensing 

Công cụ mở rộng giá trị thương mại của IP

Trong các mô hình B2B, derivative works là nền tảng pháp lý cho:

• Chuyển thể nội dung (sách → phim, game → phim hoạt hình);
• Merchandising;
• Bản địa hóa nội dung (localization);
• Mở rộng IP sang các nền tảng và thị trường mới.

Nếu không có quyền phái sinh tác phẩm, hoạt động khai thác IP thường bị giới hạn ở mức sử dụng nguyên trạng, làm giảm đáng kể tiềm năng thương mại.

Cơ chế kiểm soát chiến lược của chủ sở hữu IP

Trong nhiều ngành công nghiệp sáng tạo, chủ sở hữu IP thường:

• Giữ độc quyền quyền làm tác phẩm phái sinh; hoặc
• Chỉ cấp phép quyền này một cách có điều kiện và giới hạn chặt chẽ.

Điều này cho phép bên cấp phép kiểm soát:

• Hình ảnh và định hướng phát triển IP;
• Tính nhất quán của thương hiệu;
• Rủi ro pha loãng hoặc làm sai lệch giá trị IP gốc.

Nguồn phát sinh IP mới và phân bổ quyền sở hữu

Một đặc điểm quan trọng của derivative works là khả năng tạo ra IP mới. Do đó, hợp đồng licensing cần xác định rõ:

• Chủ sở hữu của tác phẩm phái sinh;
• Quyền khai thác và chuyển giao đối với tác phẩm phái sinh;
• Số phận pháp lý của derivative works khi hợp đồng chấm dứt.

Trong thực tiễn, đây là một trong những điểm đàm phán phức tạp và có giá trị kinh tế cao nhất.

Từ khóa liên quan

• Licensing Agreement (Hợp đồng cấp phép)
• Licensor (Chủ sở hữu IP / Bên cấp phép)
• Licensee (Bên được cấp phép)
• Copyright (Bản quyền tác giả)