Vietnam Licensing Expo 2025: Sự Chuyển Dịch Mô Hình Tăng Trưởng – Từ Gia Công Đến Kinh Tế Sở Hữu Trí Tuệ

Tại Lễ khai mạc Vietnam Licensing Expo 2025 – Hội nghị cấp phép bản quyền và công nghiệp văn hóa Việt Nam 2025, ông Nguyễn Thuận Thành – Chủ tịch VCIPLA kiêm Tổng Giám đốc điều hành Headfully – đã có bài tham luận quan trọng, phác thảo toàn cảnh sự chuyển mình mang tính cấu trúc của thị trường Sở hữu trí tuệ (IP) tại Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở việc công bố các chỉ số tăng trưởng định lượng, bài tham luận đã kiến tạo một khung tham chiếu chiến lược mới cho cộng đồng doanh nghiệp nội địa. Thông điệp cốt lõi được nhấn mạnh là sự cấp thiết của việc chuyển đổi mô hình kinh tế: từ tư duy gia công truyền thống, thâm dụng lao động sang nền kinh tế dựa trên giá trị gia tăng của sự sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ. Đây được xác định là “thời điểm vàng” để tái định vị vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bối Cảnh Vĩ Mô: Sự Trỗi Dậy Của Châu Á Trong Bản Đồ Sở Hữu Trí Tuệ Toàn Cầu

Thị trường IP toàn cầu đang trải qua một giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững. Với quy mô định giá ước tính đạt 340 tỷ USD vào năm 2024, thị trường này được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng và chạm mốc 580 tỷ USD vào năm 2033, tương ứng với mức Tốc độ Tăng trưởng Kép Hàng năm (CAGR) là 6.1%. Sự gia tăng này phản ánh xu thế tất yếu của nền kinh tế hiện đại, nơi giá trị tài sản đang dịch chuyển mạnh từ tài sản hữu hình (nhà máy, thiết bị) sang tài sản vô hình (thương hiệu, sáng chế, bản quyền nội dung).

Tuy nhiên, điểm nhấn quan trọng nhất trong bức tranh toàn cảnh này không chỉ nằm ở quy mô thị trường, mà là sự dịch chuyển trọng tâm địa chính trị của hoạt động đổi mới sáng tạo. Châu Á dần trở thành trung tâm sáng tạo mới khi nắm giữ tới 70% tổng lượng đơn đăng ký Bằng sáng chế, Nhãn hiệu và Kiểu dáng công nghiệp trên toàn cầu. Con số áp đảo này minh chứng cho thấy Châu Á đã vượt qua giai đoạn chỉ đóng vai trò là “công xưởng thế giới” (Made in Asia). Khu vực này đang tiến tới vị thế làm chủ công nghệ và sáng tạo (Owned by Asia). Sự dịch chuyển này tạo ra một áp lực cạnh tranh tích cực, đồng thời mở ra cơ hội to lớn cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam trong việc tích hợp sâu hơn vào hệ sinh thái IP quốc tế.

Vị Thế Của Việt Nam: Các Tiền Đề Cho “Thập Kỷ Của IP”

Trong bối cảnh khu vực đầy sôi động đó, Việt Nam đã chứng minh được sự sẵn sàng của mình thông qua các chỉ số ấn tượng, cho thấy năng lực nội tại của thị trường đã đạt độ chín muồi cần thiết:

• Năng lực đổi mới sáng tạo được ghi nhận: Việt Nam vinh dự xếp hạng #44/142 quốc gia trong Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (GII) 2024. Thứ hạng này khẳng định vị thế của Việt Nam như một điểm sáng về khởi nghiệp và phát triển công nghệ trong khu vực.
• Nhận thức về sở hữu trí tuệ được nâng cao: Bất chấp những biến động của nền kinh tế vĩ mô, tổng số đơn đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ năm 2023 vẫn đạt con số kỷ lục 156,413 đơn, tăng trưởng 11% so với cùng kỳ năm trước. Điều này phản ánh tư duy của doanh nghiệp Việt đã có sự thay đổi căn bản, coi trọng việc bảo vệ tài sản trí tuệ như một yếu tố sống còn trong chiến lược kinh doanh.
• Tiềm năng thương mại hóa từ công nghiệp văn hóa: Sự bùng nổ của ngành điện ảnh với doanh thu phòng vé đạt xấp xỉ 4.400 tỷ VND (2024) là một chỉ dấu quan trọng. Con số này không chỉ thể hiện sức mua mà còn chứng minh sự sẵn sàng của người tiêu dùng Việt Nam trong việc chi trả cho các sản phẩm văn hóa có bản quyền, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển của thị trường cấp phép (licensing) và các sản phẩm phái sinh (merchandising).

Phân Tích Các Động Lực Thúc Đẩy Thị Trường

Bài tham luận đã chỉ ra sự hội tụ của ba yếu tố cốt lõi (“thiên thời, địa lợi, nhân hòa”), đóng vai trò là bệ phóng cho sự phát triển của ngành công nghiệp IP tại Việt Nam:

1. Tác động lan tỏa từ dòng vốn FDI: Với kim ngạch xuất khẩu đạt 259 tỷ USD (2023), khu vực FDI không chỉ đóng góp nguồn vốn mà còn mang theo các tiêu chuẩn vận hành quốc tế. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia buộc chuỗi cung ứng nội địa phải nâng cấp tiêu chuẩn tuân thủ về bản quyền và sở hữu trí tuệ để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của đối tác toàn cầu.
2. Hoàn thiện khung pháp lý và thực thi: Việc dự kiến thành lập Tòa án Sở hữu Trí tuệ chuyên biệt vào năm 2025 cùng với việc tăng cường các biện pháp xử lý vi phạm trên không gian mạng đánh dấu một bước tiến lịch sử. Động thái này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà sáng tạo và nhà đầu tư quốc tế.
3. Sự chuyển dịch hành vi của tầng lớp trung lưu: Tầng lớp trung lưu tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng, kéo theo sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng. Từ nhu cầu cơ bản về công năng sản phẩm, người tiêu dùng đang chuyển sang tìm kiếm các giá trị cảm xúc và sự khẳng định bản thân. Nhu cầu về các trải nghiệm giải trí có thương hiệu (branded experiences) và các sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa đang trở thành động lực tăng trưởng chính cho thị trường.

Định Hướng Chiến Lược: Tối Ưu Hóa Hai Dòng Chảy “Licensing In” và “Licensing Out”

Dựa trên những phân tích bối cảnh vĩ mô, ông Nguyễn Thuận Thành đã đề xuất hai hướng tiếp cận chiến lược nhằm giúp doanh nghiệp Việt thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và gia tăng chuỗi giá trị:

Chiến lược 1: Khai thác IP Quốc tế (Licensing In) – Đòn bẩy tăng trưởng ngắn hạn và trung hạn

• Mục tiêu: Tận dụng sức mạnh thương hiệu của các IP quốc tế để tạo ra sự tăng trưởng doanh thu đột phá, đồng thời tiếp thu quy trình quản trị và vận hành chuyên nghiệp.
• Lĩnh vực trọng điểm: Thời trang, Hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và Bán lẻ.
• Xu hướng chiến lược: Doanh nghiệp cần chuyển dịch từ mô hình sử dụng hình ảnh đơn thuần sang mô hình Hợp tác Thương hiệu (Brand Collaborations) sâu rộng. Việc phát triển các bộ sưu tập giới hạn (limited editions) hoặc đồng sáng tạo sản phẩm không chỉ giúp gia tăng doanh số mà còn nâng tầm vị thế thương hiệu nội địa thông qua sự cộng hưởng giá trị với các IP toàn cầu.

Chiến lược 2: Phát triển và Xuất khẩu IP Việt (Licensing Out) – Tầm nhìn dài hạn

• Mục tiêu: Chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ gia công sang sáng tạo, biến các sản phẩm văn hóa nội địa thành tài sản xuất khẩu có giá trị cao.
• Lĩnh vực mũi nhọn: Trò chơi điện tử (Game), Điện ảnh và Âm nhạc. Đặc biệt, lĩnh vực thiết kế nhân vật game (Game Characters) và xây dựng cốt truyện đang là thế mạnh cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường nội dung số thế giới.
• Yếu tố then chốt: Sự thành công không chỉ dừng lại ở khâu sáng tạo mà nằm ở khả năng thương mại hoá (Commercialization) toàn diện. Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược bảo hộ quốc tế, phát triển hệ sinh thái sản phẩm đa dạng và khai thác tối đa vòng đời của tài sản trí tuệ trên quy mô toàn cầu.

Kết Luận

Bài phát biểu khai mạc tại Vietnam Licensing Expo 2025 mang ý nghĩa hơn một lời chào mừng; đó là một lời kêu gọi hành động được gửi tới cộng đồng doanh nghiệp, các nhà sáng tạo và giới đầu tư. Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của “Thập kỷ Sở hữu Trí tuệ”. Với nền tảng thị trường sẵn sàng, khung pháp lý đang dần hoàn thiện và nhu cầu tiêu dùng ngày càng tinh tế, đây là thời điểm chín muồi để các bên liên quan cùng hợp tác, khai phá tiềm năng và đưa trí tuệ Việt Nam vươn ra thế giới.

Quý độc giả có thể tải slide để xem đầy đủ dữ liệu, biểu đồ và phân tích chi tiết, tại đây: https://forms.gle/9ZUFEKCAqnoCMx25A