Character & Entertainment Licensing (Cấp Phép Nhân Vật & Giải Trí) Là Gì?
Character & entertainment licensing (cấp phép nhân vật & giải trí) là việc các công ty giải trí, hãng phim hay nhà phát triển game cấp quyền sử dụng tài sản trí tuệ (IP) là nhân vật, hình ảnh, cốt truyện, và các tài sản sáng tạo khác cho các công ty để sản xuất sản phẩm hoặc dịch vụ.
Theo hợp đồng cấp phép (licensing agreement), bên được cấp phép có trách nhiệm thanh toán một khoản phí bản quyền (royalty) cho bên cấp phép, thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Ngoài ra, còn bao gồm phí bảo đảm tối thiểu (minimum guarantee) nhằm đảm bảo một mức doanh thu nhất định cho bên cấp phép, bất kể doanh số thực tế của sản phẩm. Hợp đồng này quy định phạm vi lãnh thổ, danh mục sản phẩm, thời hạn, bộ quy chuẩn thương hiệu (style guide) nhân vật, kèm theo điều khoản bảo vệ hình ảnh gốc và câu chuyện gốc của nhân vật.
Doanh thu mảng cấp phép nhân vật & giải trí đạt $149.8 tỷ USD năm 2024, chiếm hơn 41% tổng doanh thu cấp phép toàn cầu.
Disney (Mickey & Minnie) x Uniqlo Vietnam : Disney là một ví dụ tiêu biểu về chiến lược cấp phép thành công, đã xây dựng một “đế chế” khổng lồ bằng cách ủy quyền hình ảnh các nhân vật của mình cho hàng ngàn đối tác toàn cầu. Chiến lược của họ đã phát triển qua nhiều thập kỷ, biến các tác phẩm điện ảnh thành cỗ máy tạo doanh thu khổng lồ thông qua các sản phẩm ăn theo. Disney luôn duy trì kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo chất lượng sản phẩm và bảo vệ giá trị cốt lõi của thương hiệu. Tiêu biểu là nhân vật Mickey huyền thoại với sự xuất hiện trên bộ sưu tập Mickey Mouse in Vietnam của Uniqlo UT độc quyền tại thị trường Việt Nam.
- Bên cấp phép (licensor): The Walt Disney Company
- Tài sản trí tuệ: Quyền hình ảnh nhân vật chuột Mickey & Minnie
- Bên được cấp phép (licensee) và sản phẩm: Thương hiệu thời trang Uniqlo với dòng sản phẩm UT Graphic T-shirt (áo thun in hoạ tiết)
Các bên tham gia cấp phép
Một thỏa thuận cấp phép thường bao gồm hai đối tác chính.
Bên cấp phép (licensor)
Là cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ bản quyền của tài sản trí tuệ. Bên cấp phép có toàn quyền quyết định về phạm vi, thời gian, và các điều kiện sử dụng tài sản của mình. Trong cấp phép nhân vật & giải trí, bên cấp phép thường là:
- Hãng phim, studio giải trí: Disney, Pixar, Marvel, Universal, Warner Bros,…
- Hãng đồ chơi: Mattel, Hasbro,…
- Nền tảng game: Nintendo, Riot Games,…
- Công ty sở hữu nhiều bản quyền nhân vật: LINE Friends, Sanrio, Kakao Friends, POPMART,…
Bên được cấp phép (licensee)
Là một công ty hoặc cá nhân được ủy quyền sử dụng tài sản trí tuệ để sản xuất và kinh doanh các sản phẩm thương mại. Ví dụ, công ty đồ chơi LEGO đóng vai trò là bên được cấp phép khi sản xuất các bộ lắp ráp dựa trên vũ trụ Star Wars. Những bên được cấp phép phổ biến trong cấp phép nhân vật & giải trí là:
- Nhà sản xuất hàng tiêu dùng: nhãn hàng thời trang, đồ dùng gia đình, đồ chơi, văn phòng phẩm, FMCG, đồ công nghệ, nhà xuất bản sách và tạp chí,…
- Nhà bán lẻ/phân phối: siêu thị, cửa hàng tiện lợi, nhà sách,…
- Công ty dịch vụ và trải nghiệm: quán cà phê, bảo tàng, triển lãm, pop-up store, sự kiện, công viên giải trí,…Đây chính là mô hình giải trí tại chỗ (location-based entertainment) rất tiềm năng trong việc kết nối sâu sắc với khách hàng thông qua trải nghiệm nhập vai vào thế giới hư cấu của các nhân vật.
Đại diện cấp phép (licensing agent)
Ngoài ra, trong các giao dịch cấp phép quy mô lớn, đặc biệt đối với các IP có phạm vi toàn cầu, một bên thứ ba thường đóng vai trò cầu nối chính là đại diện cấp phép (licensing agent). Đây là một công ty chuyên nghiệp được bên cấp phép ủy quyền để quản lý danh mục cấp phép của họ tại một thị trường, khu vực địa lý, hoặc một ngành hàng cụ thể. Chẳng hạn như Disney, việc có các đại diện cấp phép ở từng thị trường châu Á, châu Âu, hoặc từng ngành hàng như đồ chơi, thời trang là chiến lược hiệu quả để tối ưu hóa doanh thu và quản lý danh mục cấp phép phức tạp một cách chuyên nghiệp.
Từ khóa liên quan
- Licensor (Bên cấp phép)
- Licensee (Bên được cấp phép)
- Royalty (Phí bản quyền)
- Minimum Guarantee (Phí cam kết tối thiểu)
- Licensing Agreement (Hợp đồng cấp phép)
- Intellectual Property (Tài sản trí tuệ)
